Kur'an kavramları sözlükleri neden önemli?

Son güncelleme: 09 Nisan 2013 Salı 16:20

Bu eserlerin özellikleri neler? Kur’an’da geçen bazı kavramları tek tek ele alan hangi kitaplar var?

Küre Medya / Haber Merkezi
İlmî anlamda donanımını derinleştirmek isteyen ilim ehlinin üzerinde durduğu eserlerin başında sözlükler, lügatler ve ansiklopediler yer alır. Kur'an ilimleri ile ilgilenen ilim taliplilerinin ise vazgeçilmezleri Kur'an kavramları sözlükleri ve Kur'an kavramları üzerine müstakil olarak yapılan çalışmalardır. Kur'an kavramları ele alınırken, farklı meallerden, farklı tefsirlerden bakılarak farklı Kur'an kavramları sözlüklerinden veya ansiklopedilerinden istifade etmek sureti ile daha fazla verim alınabilir. Bu anlamda sözlükler ve ansiklopediler ile ilgili ön bilgi olabilecek mütevazı bir çalışmayı ilim taliplerinin istifadesine sunmak faydalı olacaktır.

Kur'an Terimleri Sözlüğü, Mukatil bin Süleyman, İşaret Yayınları

Kur'an ilimleri içinde yer alan vücuh ve nezair ilminin meyvesi olan bir eserdir. Vücuh, birden çok anlamda kullanılan ortak lafızlardır. Mesela ayn lafzı, "gören göz" ve "akan pınar" (göze) hakkında kullanılır. Nezair ise, aynı manada kullanılan farklı lafızlardır:Cevad ve kerim (ikisi de cömert anlamındadır) lafızları gibi.

Kitabın orijinal adı, "El Vücuh Ve-n Nezair" adlı eseridir. Orijinal metni Kahire'deki Arapça Yazmalar Enstitüsü'nde bulunmaktadır. Aynı eserin el yazması iki nüshası daha olduğu bilinmektedir. Bunlardan biri Irak kütüphanelerinde, diğeri Türkiye'de (adını bulamadığım) bir kütüphanededir. Alanında yazılmış ve günümüze ulaşmış ilk eser olma özelliği taşıyan nadir eserlerdendir. Kitabın tahkiki Ezher Üniversitesi hocalarından Dr. Abdullah Mahmud Şehhâte tarafından yapılmıştır. Muhakkik tarafından eserin sonuna fihriste eklenmiştir. Türkçe tercümesini Beşir Eryarsoy yapmıştır. İşaret Yayınları neşretmiştir. Aynı eserin Ali Özek tarafından tahkiki (giriş kısmı hariç Arapçadır) yapılıp İlmi Neşriyat tarafından neşredilen bir baskısı da mevcuttur.

Kitabın yazılış yöntemi ise şöyledir. Kavram veriliyor. Kavramın hangi anlamda kullanıldığı belirtiliyor. Anlam içeriğinin geçtiği ayet mealleri tek tek veriliyor. Örneğin üçüncü kavram olarak verilen "şirk" kavramı üç anlamda kullanılmıştır diyor. "Allah'a denk tutarak şirk" (Nisa 36), "itaatte şirk" (İbrahim 22) ve "amelde şirk" (Kehf 110) olmak şeklinde.

Eserde zikredilen kavramların sayısı bir kısım eserlerde ve sitelerde 185 olarak geçse de orijinal metinde ve Beşir Eryarsoy tercümesi olan Türkçe baskısında 186 kavram vardır.

Müfredat - Kur'an Kavramları Sözlüğü, Ragıp el İsfahani, Çıra Yayınları

Kur'an KavramlarI sözlüğü olarak en fazla ilgi gören ve en sağlam olarak kabul gören eser olarak Müfredat'ısöylersek mübalağa etmemiş oluruz sanırım. Kavramları ele alırken bilgi ve hikmeti harmanlamaya çaba sarf eden müellif, kavramları ele alırken gerçek anlamı(veya bilinen anlamı) ile birlikte mecazına değinip, ilgili ayette ne şekilde geçtiğini veriyor. Kavramın türevleri varsa onlara da değiniyor. Kavramı içinde yer aldığı ayet/ler bağlamında örneklendirerek ve deyim içinde kullanarak anlaşılmasını kolaylaştırıyor.

Müfredat'ın Türkçe baskısında dikkatimizi çeken önemli bir hususa değinmek gerekiyor. Mehmet Yolcu ve Abdulbaki Güneş'in tercüme ettiği Türkçe baskıda eserin giriş bölümünde Müfredat ile ilgili önemli birkaç değerlendirme başlığı altında eser ile ilgili kritik yapılıp bir kısım olumsuzluklara işaret ediliyor. Bunlardan birkaç tane olumsuzluk şunlardır. Müellif kimi yerlerde kıraatlere değinmiş fakat kıraatlerin mütavatir ve şaz olanlarını ayırmamıştır. Birkaç tane hadis diye beyan edilen sözün hadis kaynaklarında yer almadığı, genel olarak mutezileye muhalefet etmesi ile birlikte kimi yerlerde mutezileden etkilendiği görülmektedir. Kur'an'da geçen pek çok kavramı eserine almadığı ile ilgili eleştiriler almıştır.

Elmalılı Tefsirinde Kur'anî Terimler ve Deyimler, Mehmet Yaşar Soyalan, Ağaç Kitabevi Yayınları

Kur'an kavramlarını ele alan bu eseri aynı alanda yazılmış diğer eserlerden ayıran temel özellik, Kur'an'da geçen deyimler ile ilgili bir çalışma olmasıdır. Kur'an'da geçen deyimler ile ilgili telif ya da tercüme eser yok denecek kadar azdır. Bir kısım tefsir usulü kitaplarında konuya değinilmişse de müstakil bir eser neşredilmemiştir. Bu alanda (bildiğimiz kadarı ile) ilk olma özelliği taşıyabilecek bir eserdir.

Kur'an'daki deyimlerin bilinmesinin önemi, yazılan meallerdeki bir kısım yanlış ve hataların temelsebebini ortadan kaldırma yönü olmasıdır. Meallerin genelinde var olan yanlış ve hataların temelinde, Kur'an'daki deyimlerin anlamlarının, Kur'an'ın bütünlüğü bağlamında Kur'anî anlamı dışında ele alınmasından kaynaklanmaktadır. Şayet Kur'an'daki deyimler Kur'anî bağlamda ele alınırsa meallerdeki yanlış ve hatalar en aza indirgenmiş olacaktır.

On altıfarklı mealden, yaklaşık on tefsirden ve altı büyük lügat kitabından faydalanılarak kültür dünyamıza kazandırılan eserin yazılış yöntemişöyledir. Kavram verilip, hangi âlimin hangi anlamı verdiği aktarılıp, farklı anlamları var ise belirtiliyor. Alfabetik fihrist şeklinde kavramlar sıralanıyor.

Kur'an'da Temel Kavramlar, Ali Ünal, Işık Yayınları

Kur'an kavramları ile ilgili yazılmış nadir telif eserlerden biridir. İsfahani'nin Müfredat'ından ve Elmalılı'nın tefsirinden izler açıkça görülmekte (Müellif eserin girişinde bu eserlerden fazlaca istifade ettiğini belirtiyor). Kur'an kavram çalışması yapanlar için ilk basamakta istifade edilebilecek bir çalışma. Dikkat çeken ayrı bir husus ise Tabatabai'nin eserlerinden istifade etmiş olmasıdır.

Eserde Kur'an kavramları ile birlikte Kur'an ilimleri ile ilgili kavramlar veriliyor. Daha ziyade her bir kavram bir makale çalışması olarak ele alınıyor. Kavramlar ile ilgili ayetler meal metin olarak verilip kavramın kökeni ve kullanılma şekilleri üzerinde duruluyor. Kavramların bölüm bölüm başlıklar altında verilmesi okuyucunun kavramları Kur'an'ın genel bağlamı içinde (ilgili kavramlar ile birlikte) anlamasına yardımcı oluyor.

Kur'an Kavramları Tefsiri, Ahmet Kalkan, Davud Emre Yayınları

Kur'an kavramları ile ilgili yazılmış olan en geniş telif eser olma özelliğini taşıyan bir çalışmadır. 201 kavramı yaklaşık 11000 sayfa ile izah eden ansiklopedik bir çalışmadır. Kur'an kavramları üzerine oturum yapan ilim taliplerinin mutlaka istifade etmesi gereken bir eserdir.

Kur'an'daki bir kavramı müstakil olarak ele alan bazı çalışmalar

Kur'an okumaları ile ilgili olarak, sözlük ve lügatler ile birlikte Kur'an'da geçen bir kavramı inceleyen müstakil eserlerden istifade ederek kavramların daha iyi anlaşılmasısağlanabilir. Bu anlamda müstakil eserler için şu eserlerden istifade edilebilir:

Kur'an'da Bazı Kavramlara Bakış, Ömer Dumlu, Anadolu yayınları

Kur'an'da Cehalet-Cahil-Cahiliyye, Mustafa Akman, Buruc yayınları

Kur'an'da Fitne Kavramı, Hasan Keskin, Rağbet yayınları

Kur'an'da Fitne Olgusu ve Modern Fitne Odakları, Salih Asgar, Hanif yayınları

Kur'an'da Hidayet, Abdullah Cevadi Amuli, İnsan yayınları

Kur'an'da Hikmet Kavramı, Bilal Tan, Pınar yayınları

Kur'an'da İbadet Kavramı, İsmail Karagöz, Şule yayınları

Kur'an'da İhsan ve Muhsin Kavramı, Metin Ocak, İnkılab yayınları

Kur'an'da İnfak, Kollektif, Marmara İlahiyat yayınları

Kur'an'da İnsan, Fevzi Zülaloğlu, Ekin yayınları

Kur'an'da Kalp Kavramının Semantik Analizi, Abdulbaki Güneş, Ahenk yayınları

Kur'an'da Kalp ve Mühürlenmesi, Yener Öztürk, Işık yayınları

Kur'an'da Kulluk, Zekeriya Pak, Kayıhan yayınları

Kur'an'da Nankörlük Kavramı, Kerim Buladı, Pınar yayınları

Kur'an'da Nefs Kavramı, Ahmet Ögke, İnsan yayınları

Kur'an'da Siyasi Kavramlar, Vecdi Akyüz, Kitabevi yayınları

Kur'an'da Sünnetullah, Şemseddin Karcı, Çıra yayınları

Kur'an'da Şer Problemi, Lütfullah Cebeci, Akçağ yayınları

Kur'an'da Şirk Kavramı, Hafız İsmail Surti, Akabe yayınları

Kur'an'da Tevhid Eğitimi, Abdullah Özbek, Esra yayınları

Kur'an'da Ümmet Kavramı, Hasan Keskin, Rağbet yayınları

Kur'an'da Veli ve Velayet, Mikdat Öccü, Suffe yayınları

Kur'an'da Yaratma Kavramı, Veli Ulutürk, İnsan yayınları

Kur'an'da Zaman Kavramı, Faiz Kalın, Rağbet yayınları

Kur'an'da Zulüm Kavramı, Ahmet Şişman, Beyan yayınları

Ferhat ÖZBADEM

Dünya Bizim

Yukarı Dön